යටියන්තොට ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ ඉතිහාසය
ශ්රී ලංකාවේ කෑගල්ල දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි යටියන්තොට ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය, සියවස් ගණනාවක් පුරා විකාශනය වූ පාරම්පරික ප්රාදේශීය පරිපාලන ප්රදේශයක සිට, ප්රාදේශීය මට්ටමින් රාජ්ය සේවා සැපයීමේ වගකීම දරන නවීන රාජ්ය ආයතනයක් දක්වා සංවර්ධනය වී ඇත.
1. සීතාවක රාජධානි සමය – 16 වන සියවස
සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ පාලන සමයේදී යටියන්තොට ප්රදේශය ප්රාදේශීය ප්රධානීන් මගින් පාලනය කරන ලදී. එම ප්රදේශයේ ප්රකට ප්රාදේශීය නායකයකු ලෙස මීදෙණිය අධිකාරම් හඳුනාගත හැකිය. ඔහු ප්රදේශයේ පරිපාලන කටයුතු සඳහා බලතල දරන ලදී.
ඓතිහාසික වශයෙන් මෙම ප්රදේශය දෙහිගම්පල් කෝරළය සහ පහත බුලත්ගම යන පාරම්පරික පරිපාලන ප්රදේශවලට අයත්ව තිබූ අතර, එය එම යුගයේ පැවති සම්ප්රදායික ප්රාදේශීය පාලන ක්රමය පිළිබිඹු කරයි.
2. බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පාලන සමයේ පරිපාලන ප්රතිසංවිධානය – 1944
බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පාලන සමයේදී ප්රාදේශීය පරිපාලනය වඩාත් විධිමත් කිරීම සඳහා පරිපාලන සීමා කිහිප වරක් ප්රතිසංවිධානය කරන ලදී.
1944 වර්ෂයේදී, දෙහිගම්පල් කෝරළය සහ පහත බුලත්ගමට අයත් ප්රදේශය පරිපාලන කොට්ඨාස 11කට නිල වශයෙන් බෙදා වෙන් කරන ලදී.
මෙම ප්රතිසංවිධානය මගින් ප්රදේශයේ වඩාත් ක්රමවත් රාජ්ය පරිපාලන ව්යුහයක් සඳහා මූලික පදනම සකස් විය.
3. නිදහසින් පසු පරිපාලන ව්යාප්තිය – 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට අග භාගය දක්වා
ශ්රී ලංකාව නිදහස ලැබීමෙන් පසු ප්රාදේශීය පරිපාලන ක්රමයෙහි සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදු විය. පාරම්පරික ගම්මුලාදෑනි තනතුරු ක්රමයෙන් ඉවත් කර ඒ වෙනුවට විධිමත් ග්රාම නිලධාරී (GN) පද්ධතිය හඳුන්වා දෙන ලදී.
මෙම කාලය තුළ ප්රාදේශීය පරිපාලන ආයතනය ප්රාදේශීය ආදායම් කාර්යාලයක් (Divisional Revenue Office – DRO) ලෙස වර්ධනය විය. ජනගහනය වැඩිවීමත් රාජ්ය සේවා පුළුල් වීමත් සමඟ මුල් පරිපාලන කොට්ඨාස 11, ග්රාම නිලධාරී කොට්ඨාස 50ක් දක්වා ව්යාප්ත කරන ලදී.
4. ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල පද්ධතිය ස්ථාපිත කිරීම – 1992
ජාතික පරිපාලන විමධ්යගත කිරීමේ ප්රතිසංස්කරණ යටතේ 1992 වර්ෂයේදී ශ්රී ලංකාවේ පරිපාලන ව්යුහයේ විශාල වෙනසක් සිදු විය.
සාම්ප්රදායික කච්චේරි පදනම් කරගත් පරිපාලන ක්රමය ප්රතිසංවිධානය කරමින් සහකාර රජයේ ඒජන්ත (Assistant Government Agent – AGA) තනතුර ප්රාදේශීය ලේකම් (Divisional Secretary) තනතුර ලෙස ප්රතිනිර්වචනය කරන ලදී.
ඒ අනුව, ප්රාදේශීය උප ලේකම් කාර්යාලය නිල වශයෙන් යටියන්තොට ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය බවට පරිවර්තනය වූ අතර, වර්තමානයේ පවතින ප්රාදේශීය මට්ටමේ පරිපාලන ව්යුහය ස්ථාපිත විය.
5. නවීන පරිපාලන ප්රතිසංවිධානය – 2000
2000 වර්ෂයේදී යටියන්තොට ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ පරිපාලන සීමා නැවත සකස් කරන ලදී. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස පෙර පැවති පරිපාලන ව්යුහය ප්රතිසංවිධානය කර ග්රාම නිලධාරී කොට්ඨාස 32ක් ලෙස සකස් කරන ලදී.
මෙම ප්රතිසංවිධානයේ අරමුණ වූයේ ප්රාදේශීය පරිපාලනය වඩාත් කාර්යක්ෂම කිරීම, මහජන සේවා සැපයීම වැඩිදියුණු කිරීම සහ ප්රාදේශීය ජනතාව වෙත රාජ්ය සේවා වඩාත් ඵලදායී ලෙස ලබාදීමයි.
නිගමනය
යටියන්තොට ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ ඉතිහාසය ශ්රී ලංකාවේ ප්රාදේශීය පරිපාලන ක්රමයේ ක්රමික පරිවර්තනය මනාව පිළිබිඹු කරයි. සීතාවක රාජධානි සමයේ පැවති පාරම්පරික ප්රධානීන් මත පදනම් වූ පාලන ක්රමයේ සිට, බ්රිතාන්ය යටත් විජිත සමයේ පරිපාලන ප්රතිසංස්කරණ හරහා, නිදහසින් පසු ආයතනික සංවර්ධනය දක්වා විකාශනය වූ යටියන්තොට පරිපාලන ව්යුහය අවසානයේ ප්රාදේශීය ජනතාවගේ අවශ්යතා සපුරාලන නවීන ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් බවට පත්ව ඇත.
